NOS Nieuws - Algemeen

In Elahuizen heeft het Friese waterschap een uitzonderlijk grote beverrat gevangen. Het was een volwassen mannetje van meer dan een meter lang. Het dier, dat inmiddels is gedood, woog ruim 10 kilo.

Simon Dijkstra van het Wetterskip Fryslân was een van de vangers. Hij spreekt tegen Omrop Fryslân van een unicum. Beverratten worden bijna nooit gevangen in de provincie; dit was nog maar de vijfde in 50 jaar. "Ik werk al sinds 2008 bij het waterschap, maar ik had ook nog nooit de sporen gezien van een beverrat. Dat maakt deze vangst extra bijzonder."

Het waterschap kwam het dier op het spoor dankzij een natuurfotograaf. "Die had het dier zien zwemmen in Het Zwin, een natuurgebied tussen Harich en Elahuizen", vertelt Dijkstra. "Een paar dagen later kreeg hij het dier op de foto, maar hij wist niet helemaal zeker of het een beverrat was."

De fotograaf meldde zijn waarneming bij een boswachter, die in de omgeving een wildcamera plaatste. "En al snel had hij het beest keurig op beeld. Toen was het wel zeker", zegt Dijkstra.

Invasieve exoot

Beverratten zijn Zuid-Amerikaanse knaagdieren die in de vorige eeuw naar Europa werden gehaald voor de pelsdierhouderij. Door ontsnappingen en het loslaten van dieren kwamen ze in het wild terecht. Daar hebben ze nauwelijks natuurlijke vijanden en planten ze zich razendsnel voort.

Omdat beverratten grote schade kunnen aanrichten, worden ze actief bestreden. Ze graven holen en gangenstelsels, waardoor dijken en kades kunnen verzakken. Daarnaast vormen ze een bedreiging voor de biodiversiteit: ze vreten planten weg en verdringen inheemse diersoorten.

Een beverrat kan tot wel 60 centimeter lang worden en weegt vaak tussen de 6 en 10 kilo. Het exemplaar dat bij Elahuizen is gevangen, was dus uitzonderlijk groot.

Daarna begon het werk voor Dijkstra en zijn collega's, die de beverrat te pakken moesten zien te krijgen. "Vlakbij de camera van de boswachter hebben we een kooi neergezet met appels, want daar zijn ze gek op. Hij at de appels voor de kooi wel op, maar die in de kooi niet. Die liet hij met rust."

Het duurde volgens Dijkstra dagen, maar ineens ging 's ochtends de zender van de kooi af. "Dat betekende dat de klep was dichtgegaan. Hij zat erin." Het bleek een joekel van een dier te zijn. "Ruim 10 kilo en van het puntje van de neus tot het einde van de staart 107 centimeter lang." Na de vangst is de beverrat volgens het protocol doodgeschoten. Omdat de beverrat een invasieve exoot is, mag het dier worden gedood.

Sinds 1974 is dit de vijfde beverrat die in Friesland wordt gevangen. In andere regio's proberen ze de dieren tegen te houden bij de rivieren. "Maar er glipt wel eens eentje doorheen", zegt Dijkstra. "Dit zal niet de laatste zijn die we hier zien, maar het gaat niet heel snel."

Op TikTok is veel reclame te vinden voor de illegale gokwebsite Skyhills. Jongeren posten voor de grap video's waarin ze de site noemen of krijgen betaald om promotie te maken.

De Kansspelautoriteit maakt zich hier zorgen over. "Zeker op een platform als TikTok, waar je vanaf je 14de een account kunt aanmaken, is het helemaal niet goed dat je content over gokken ziet", zegt woordvoerder Marloes Derks.

NOS Stories vond zo'n 45 accounts op TikTok die video's posten waarin Skyhills terugkomt in beeld of tekst. De video's hebben duizenden en soms meer dan een miljoen weergaven. Hoeveel video's er precies zijn, is niet te zeggen, maar de Kansspelautoriteit herkent de toename.

"We zien dat er steeds meer video's voorbijkomen van bijvoorbeeld influencers waarin ofwel het Skyhills-logo zit of over Skyhills wordt gepraat", zegt Derks.

Het kan gaan om fragmenten uit tv-programma's, waar het logo van de goksite op wordt geplakt. Jongeren die NOS Stories sprak, hopen hiermee meer volgers of likes te krijgen. "Omdat er filmpjes viraal gaan met het logo erin, hoopte ik een stukje mee te eten van de taart", zegt de 19-jarige Swen, die ook zo'n video plaatste.

Volgens hem begon het bij influencers, die gesponsord werden door Skyhills. "Hun fans hebben het overgenomen en hebben allemaal filmpjes gepost met het logo in beeld, en dat is een beetje uit de hand gelopen."

Strenge regels

Het is voor influencers niet toegestaan om reclame te maken voor gokssites. Legale gokaanbieders moeten zich aan strenge regels houden voor reclame. Zo mogen ze hun reclames bijvoorbeeld niet richten op minderjarigen. Voor illegale gokaanbieders is het logischerwijs helemaal niet toegestaan om reclame te maken.

Volgens verslavingskliniek Jellinek kunnen de video's aanzetten tot gokken. "We weten dat jongeren juist door dat heel vaak te zien nieuwsgierig kunnen worden en dat ze dan mogelijk op het platform gaan gokken", zegt manager preventie Floor Bakkum.

De video's zijn voor de kliniek dan ook een doorn in het oog. "Met die legale gokaanbieders proberen we heel duidelijke afspraken te maken. En dan is het heel erg dat dit soort illegale gokaanbieders daar tussendoor komen en alle regels eigenlijk aan hun laars lappen."

Ook Swen is door de filmpjes die hij zag gaan gokken op SkyHills, al bleef dat wel bij enkele keren en kleine bedragen. "Uit nieuwsgierigheid zoek je eerst op wat het is. En dan zie je dat het een goksite is en dan ga je toch kijken."

Dwangsom ontvangen

Niet alle accounts die deze video's plaatsen doen dit alleen om hun zichtbaarheid te vergroten. Volgens de Kansspelautoriteit worden jongeren ook benaderd door de illegale goksite om tegen betaling reclame te maken. "Er zijn jongeren die echt hoge geldbedragen krijgen geboden om content te maken voor Skyhills."

De Kansspelautoriteit onderzoekt nu acht influencers die content hebben gemaakt voor de illegale goksite. Eén influencer heeft al een last onder dwangsom ontvangen. "Maar in principe is iedereen die dit doet gewoon strafbaar, dus ik sluit niet uit dat er nog veel meer straffen gaan komen."

'Aanpakken als kinderporno'

De Kansspelautoriteit roept socialemediabedrijven op om meer te doen om de content te verwijderen. Nu worden de video's vak pas verwijderd na meldingen van de toezichthouder. Die heeft dat afgelopen maanden meer dan vijftig keer gedaan.

"Ik denk dat er vanuit hun kant misschien nog wel iets meer pro-activiteit zou kunnen zijn. Pak het direct aan en pak het net zo hard aan als je dat bij ergere onderwerpen zou doen, zoals bijvoorbeeld wapens of kinderporno", aldus Derks.

In een reactie zegt TikTok dat gokreclames niet toegestaan zijn op het platform en dat zo'n 99 procent van de gokreclames zijn verwijderd. Het bedrijf kan niet verklaren waarom NOS Stories toch nog steeds veel video's kan vinden waarin SkyHills genoemd wordt.

De toezichthouder onderzoekt welke acties die kan nemen tegen de illegale gokssite. NOS Stories vroeg Skyhills om een reactie, maar dat heeft tot nu toe niet gereageerd.

Reisorganisaties zien de interesse voor de Verenigde Staten afnemen sinds de inauguratie van Trump, blijkt uit een rondgang van de NOS. Het aantal boekingen naar Amerika is gemiddeld met 20 procent afgenomen ten opzichte van een jaar daarvoor.

Het betreft voornamelijk lange rondreizen. City trips naar steden als New York of Chicago worden niet of nauwelijks geraakt, maar reisorganisaties hebben daar geen cijfers over, omdat die korte reizen zelden via hen worden geboekt. Wel zien ze dat reizen naar verre bestemmingen buiten Amerika populairder worden.

Het gedrag van Trump leidt bij Nederlanders tot terughoudendheid om naar de VS op vakantie te gaan, laten verschillende reisorganisaties aan de NOS weten. Ze noemen daarbij onder meer de inzet van immigratiedienst ICE, de ontvoering van de Venezolaanse president Maduro en de dreigingen over het inlijven van Groenland.

Angst

Begin vorig jaar nam het toerisme naar het 'land van de vrijheid' al af. Trump tekende toen veel decreten en internationale toeristen werden door de immigratiedienst vastgezet. Reisorganisaties zagen daardoor een lichte dip in het aantal boekingen, al ging dit toen voornamelijk over korte reizen.

Nu zien reisorganisaties juist dat het aantal langere rondreizen, die vaak in pakketten worden aangeboden, sterk is afgenomen. Een belangrijke reden die klanten noemen is dat ze het beleid van Trump niet steunen en daarom principieel niet daar op vakantie willen gaan. Ook speelt vrees voor de douane en de Amerikaanse immigratiedienst ICE een rol, blijkt uit gesprekken die de reisorganisatie met klanten voeren.

"Reizigers zijn bang dat je social media moet tonen voordat je het land in mag", zegt Hendrik-Jan Ottevanger van reisorganisatie Little America. Hij verwacht daarom ook dat er minder Nederlanders zullen afreizen naar het WK voetbal, dat voor een deel in de VS wordt gespeeld.

City trips

Reisbranchevereniging ANVR ziet vooral recent een dip in het aantal reizen naar Amerika. "Helemaal nu in januari, omdat er veel negatief nieuws naar buiten komt", zegt een woordvoerder. "Ik kan me voorstellen dat mensen dan even wachten met boeken, al zijn de mooiste plekken vaak ver vooruit gepland."

Puur pragmatisch bekeken is het wel een goed moment om naar de VS te reizen, zegt Brigitte Bosma van reisorganisatie Style and Travel. "Dit jaar bestaat route 66 honderd jaar, vliegtickets zijn goedkoper, veel leuke dingen om te doen dus". Zij ziet ook dat berichtgeving over problemen bij de grens niet helpen. Maar aangezien vliegtickets goedkoop zijn vliegen er nog steeds mensen voor een kortere periode de oceaan over.

De goedkope vliegtickets zorgen ervoor dat het aantal stedentrips niet zo stevig is afgenomen, zegt een woordvoerder van vliegtuigmaatschappij TUI. Ook bij Travel Trend zien ze een duidelijk verschil in kortere trips naar Amerika en grote rondreizen.

En reizigers kiezen ook voor bestemmingen buiten de VS. "Voornamelijk na de inauguratie van Trump kiezen reizigers voor andere bestemmingen", zegt Natasja Eshuis, directeur bij Travel Trend. "Azië heeft Amerika nu ingehaald in het aantal boekingen. Dus voor ons is het groei aan de ene kant, en krimp aan de andere."

Alternatief

Meerdere reisorganisatie spreiden nu hun kansen. Bij Tioga Tours ging het meerendeel van de reizen eerst naar de VS, maar is dit nu gehalveerd, zegt oprichter Paul Backer. "De andere helft gaat nu naar Canada toe, waar het ook heel mooi is", zegt Backer.

Elske Doets merkt met haar reisorganisatie ook dat steeds meer mensen naar Canada willen. "In werkelijkheid is de grand canyon nog steeds mooi, maar het sentiment over Amerika kunnen wij toch niet veranderen", zegt ze.

Ook reisorganisatie Djoser herkent de verschuiving naar andere landen. Egypte, Australië en Nieuw Zeeland zitten juist in de lift. "Het is een soort Trump-effect. Amerika staat onder druk waardoor andere bestemmingen populairder worden", zegt directeur Bart van der Velde. De daling wordt voor de reisorganisatie opgevangen met alternatieven die steeds populairder worden.

In Spanje is opnieuw een treinongeluk gebeurd. Volgens de Spaanse spoorwegbeheerder Adif botste een passagierstrein in de stad Cartagena tegen een kraan die op het spoor stond. Dat gebeurde op de lijn Cartagena-Los Nietos in Alumbres, in de regio Murcia.

Spaanse media schrijven over een zwaargewond slachtoffer en meerdere lichtgewonden. Een woordvoerder van de hulpdiensten zegt tegen Reuters dat "de trein niet is gekanteld en ook niet ontspoord".

"Het verkeer is onderbroken doordat een kraan, die niets met het spoor te maken heeft, de vrije ruimte op het traject bezet houdt", aldus spoorbeheerder Adif.

Vierde ongeluk in een week

Het is het vierde treinongeluk in een week tijd. Zondag botsten twee hogesnelheidstreinen op elkaar in Andalusië, waarbij 43 mensen omkwamen. Meerdere mensen liggen nog in kritieke toestand in het ziekenhuis.

Dinsdag gebeurde opnieuw een ongeluk, in de buurt van Barcelona, waarbij een machinist in opleiding overleed en zeker 37 mensen gewond raakten. Ook bij Blanes gebeurde dit dag een treinongeluk. Hierbij bleef iedereen ongedeerd.

De ongelukken maken veel los in Spanje. Machinisten zetten vraagtekens bij de veiligheid van het spoor en de machinistenvakbond deed al een oproep voor een landelijke staking. Op 9, 10 en 11 februari wordt er gestaakt tegen de onveiligheid op het spoor.

Het aantal kilo's cocaïne dat in Nederlandse havens wordt onderschept, is vorig jaar afgenomen. De cocaïnevondsten namen zowel af in de havens van Rotterdam en Vlissingen als op Schiphol, meldt de douane.

De douane onderschepte vorig jaar 24.500 kilo cocaïne, dat is ruim een derde minder dan in 2024. Via passagiers op Schiphol was er zelfs een daling van 65 procent. Ook in de luchtvracht werd minder cocaïne onderschept.

Andere smokkelmethodes

Volgens de douane worden er steeds meer barrières opgeworpen om cocaïnesmokkel tegen te gaan door de Nederlandse autoriteiten. Tegelijkertijd maken criminelen steeds vaker gebruik van andere smokkelmethodes, routes en havens. De douane erkent dat daardoor niet is gezegd dat de smokkel zelf ook afneemt.

Zo is vorig jaar zomer bij de haven van Amsterdam een grote partij cocaïne van 4500 kilo ontdekt. De drugs waren verstopt in een lading hout in een container die uit West-Afrika kwam. "Voor criminelen maakt het niet uit welke Europese havens zij gebruiken voor de smokkel van drugs", stelt de douane.

Ook ziet de douane dat er methodes worden gebruikt om cocaïne in andere stoffen "in te wassen", bijvoorbeeld in kleding, houtskool of karton waarna de drugs met chemicaliën weer uit de stoffen worden gefilterd. Dit chemisch camoufleren is "niet nieuw, maar wordt wel steeds vernuftiger", zegt directeur-generaal van de douane Nanette van Schelven.

Bij deze methode worden drugs op een later moment eruit gehaald via een chemisch proces in cocaïnewasserijen. Afgelopen jaar rolde de politie tien van dit soort labs op in Nederland, twee meer dan in 2024.

Latijns-Amerika

Wat ook vermoedelijk vaker voorkomt, is dat drugs overboord worden gegooid voordat een containerschip de Rotterdamse haven bereikt. De cocaïne wordt vervolgens met een zeilboot of snelle motorboot van zee opgepikt en via een jachthaven aan land gebracht.

Dat dit soms misgaat, blijkt uit de pakketten die regelmatig aanspoelen op het strand, zoals laatst nog op Terschelling. De herkomst van die pakketten is nooit achterhaald.

De meeste onderschepte cocaïne in 2025 was afkomstig uit Latijns-Amerika, met name via schepen uit Ecuador en Brazilië. Maar steeds vaker wordt de cocaïne via een tussenstop in West-Afrika naar Europa verscheept. Dat beeld zien ook andere Europese havens, aldus de douane. "West-Afrika speelt in toenemende mate een rol in de internationale drugshandel."

In Vlissingen bleef het aantal inbeslagnames met twaalf dit jaar gelijk aan dat van het jaar ervoor. Wat de douane wel opviel, is dat de onderschepte pakketjes steeds kleiner worden, wat kan wijzen op een nieuwe strategie van criminelen om hun risico's te spreiden. De douane gaat dit jaar daarom extra speurhonden en douaniers inzetten.

Meer cannabis

Eind vorig jaar maakte de Nederlandse douane al bekend vorig jaar een recordhoeveelheid cannabis onderschept te hebben. Er werd 60.000 kilo in beslag genomen, ruim vier keer zo veel als in 2024.

De meeste cannabis was afkomstig uit Canada, de VS en Thailand, waar de teelt van marihuana legaal is. Verkopers willen die op de Europese markt kwijt. De douane gaat intensiever samenwerken met deze landen om cannabissmokkel tegen te gaan.

De toename is volgend de douane niet alleen een Nederlands probleem. Ook in landen als Duitsland, België en Spanje werd dit jaar veel meer cannabis onderschept.

Bij vliegbasis Volkel is vorige week een drone in beslag genomen. De bestuurder en de drone werden net buiten het terrein van de basis aangetroffen, meldt de marechaussee. Er wordt onderzocht of de man kwaad in de zin had.

De marechaussee kreeg vorige week donderdag een melding binnen van een mogelijke drone bij de vliegbasis. Het toestel werd uiteindelijk bij een bedrijventerrein net buiten het hekwerk van de vliegbasis gespot, meldt Omroep Brabant. Omdat die locatie binnen de zogeheten no-flyzone ligt, is de drone in beslag genomen.

De marechaussee doet verder onderzoek naar de zaak. Zodra dat is afgerond, zal justitie een beslissing nemen over vervolgstappen.

Plaag op vliegvelden

Er worden de laatste weken vaker drones bij vliegvelden gesignaleerd. Zo was het bij vliegbasis Volkel meermaals raak en nam Defensie maatregelen om de onbemande vliegtuigjes uit de lucht te halen.

Ook leidden dronewaarnemingen tot problemen bij Eindhoven Airport. Eind november werd daar het vliegverkeer enkele uren stilgelegd na meldingen van meerdere drones. Door de verstoring van het luchtruim konden vliegtuigen niet opstijgen en landen, omdat drones een gevaarlijke situatie kunnen veroorzaken.

De Koerdische heerschappij in het noordoosten van Syrië lijkt grotendeels voorbij. In slechts twee weken tijd hebben het Syrische regeringsleger en zijn bondgenoten de Koerdische strijdkrachten, de SDF, verdreven uit grote delen van het land.

De situatie is chaotisch en onoverzichtelijk. Er geldt een wapenstilstand, maar er wordt nog altijd gevochten. Ook zijn er meldingen van executies, plunderingen en wraakacties. Gevangenissen en detentiekampen waar strijders van Islamitische Staat of hun familieleden vastzitten, zijn aangevallen.

Wat is er aan de hand?

Simpel gezegd is het een conflict tussen de regering in Damascus en de SDF. In ruil voor een aantal toezeggingen eist president Sharaa dat de Koerdische strijdkrachten zich onder het centrale gezag voegen. De SDF-top moet uiterlijk dit weekend hiervoor een uitgewerkt plan indienen, zo luidt het ultimatum, of hun laatste bolwerken worden ingenomen.

Op deze kaart zie je hoe snel de opmars van het regeringsleger is gegaan:

Wat het verwarrend maakt, is dat er het afgelopen jaar al meerdere overeenkomsten en wapenstilstanden zijn gesloten. Zo werd in maart 2025 al een akkoord bereikt over onder meer de integratie van de Koerdische strijdkrachten in het Syrische leger. De uitwerking van details is echter steeds vastgelopen.

De SDF blijft hameren op het extremistische verleden van president Sharaa en zijn manschappen. "Het Syrische leger bestaat uit allerlei milities met jihadistische wortels en grove mensenrechtenschendingen op hun naam", zegt Midden-Oostenexpert Kawa Hassan (Stimson Center). Hij legt uit dat er geen enkel vertrouwen is onder de Koerden dat een samenvoeging goed kan gaan.

Maar Sharaa is vastbesloten de Koerdische strijdkrachten onder controle te krijgen. Het zogeheten Rojava-gebied is de facto al jaren onafhankelijk van de rest van Syrië. "De SDF was koning eenoog in het land der blinden tijdens de Syrische burgeroorlog", zegt Abdou Bouzerda. Hij is journalist bij Bureau Buitenland van de VPRO en volgt het conflict op de voet. "Maar de politieke realiteit dwingt nu dat deze gebieden onderdeel worden van Syrië."

Wat is er bekend over mensenrechtenschendingen?

Onder meer in Aleppo, Raqqa en Deir Ezzor zijn bloedige wraakacties gemeld. Zo schrijft het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten (SOHR) dat in Raqqa vier Koerdische jongemannen zijn geëxecuteerd. Ze zouden zijn doodgeschoten door gewapende stammen in samenwerking met het regeringsleger. SOHR, dat in Engeland zit, baseert zich op ooggetuigen en een video van de lichamen.

De situatie brengt eerdere geweldsuitbarstingen in herinnering. Bijvoorbeeld toen vorig jaar in de zuidelijke plaats Sweida video's en foto's opdoken van vernedering en gerichte moordpartijen tegen burgers. De schaal van de mensenrechtenschendingen in het noordoosten is nu nog onduidelijk, maar ook de SDF-top spreekt van gerichte moordpartijen tegen Koerden.

Hassan: "Er is een sfeer aangewakkerd waarin de Koerden worden gezien als de oorzaak van alle problemen in Syrië. Die opruiing creëert de ideale context voor een etnische zuivering." De Midden-Oostenkenner maakt zich grote zorgen over wat er de komende dagen gaat gebeuren.

Ook Bouzerda noemt de situatie gevaarlijk, maar zegt dat de mensenrechtenschendingen van twee kanten komen. Zo waren er berichten over een drone-aanval door de Koerdische YPG gericht op een auto met burgers. Hij spreekt de hoop uit dat het Syrische regeringsleger inmiddels professioneel genoeg is om de situatie niet te laten escaleren.

Wie vecht er tegen wie?

In de strijd tegen de SDF krijgt het regeringsleger hulp van de lokale Arabische- en bedoeïenbevolking. In het verleden telde de SDF ook veel Arabische strijders, maar de afgelopen jaren hebben die de militie massaal verlaten.

"Veel Arabieren in het gebied waren ontevreden over de Koerdische bestuurders. Ze vonden dat ze gediscrimineerd werden", vertelt Bouzerda. Dit verklaart volgens hem waarom de opmars zo snel is gegaan, en de inname van steden als Raqqa en Deir Ezzor juichend door de Arabische bevolking werd ontvangen.

De SDF was voorheen een brede coalitie van verschillende bevolkingsgroepen, maar bestaat nu voornamelijk uit Koerdische strijders. Er zijn verschillende afdelingen, zoals de Volksbeschermingseenheid YPG en vrouwelijke tak YPJ. Er zijn ook strijders van de PKK, de Koerdische Arbeiderspartij, een groepering die buurland Turkije als terreurorganisatie beschouwt.

Welke rol speelt de VS?

De regering-Trump speelt een sleutelrol bij het offensief van het Syrische regeringsleger. Washington heeft openlijk de kant van Sharaa gekozen en roept de SDF op om zich aan te sluiten bij het nationale leger. Het Amerikaanse leger heeft niet ingegrepen terwijl de Koerdische strijdkrachten, tot voor kort een essentiële bondgenoot in de oorlog tegen Islamitische Staat, werden teruggedreven.

Bouzerda: "De VS heeft er nooit een geheim van gemaakt dat de Koerden een tijdelijke oplossing waren. Nu zijn de Amerikanen ervan overtuigd dat Sharaa een veel betere partner is. Daarom heeft Washington de Koerden als een baksteen laten vallen."

Een anonieme Amerikaanse bron noemt Sharaa tegenover Reuters een "meesterstrateeg". Het persbureau beschrijft hoe het lot van de SDF in een aantal recente ontmoetingen tussen Amerikaanse en Israëlische delegaties werd bezegeld. Hassan omschrijft het als volgt: "Het is nu game over voor de SDF."

De Oekraïense president Zelensky is aangekomen in Davos. Er staat om 13.00 uur een ontmoeting gepland met zijn Amerikaanse ambtgenoot Trump, bevestigen beide landen. Daarna zal Zelensky een speech geven.

Eerder zei Zelensky dat hij niet naar het World Economic Forum (WEF) in het Zwitserse ski-oord zou afreizen omdat hij prioriteit gaf aan de situatie in Oekraïne. Het land kampt met grote problemen met de energievoorziening na aanhoudende Russische aanvallen. Duizenden appartementen in Kyiv zitten al dagenlang zonder verwarming of stroom.

Zelensky zei dat hij alleen naar Zwitserland zou afreizen als de Amerikanen bereid waren concrete veiligheidsgaranties voor Oekraïne te geven of een economische deal te sluiten. Het is niet duidelijk of dat nu is gebeurd.

'Grens overschreden'

Centraal in deze gesprekken staat het zogeheten Economic Prosperity Plan - een pakket maatregelen ter waarde van 800 miljard dollar voor de wederopbouw van Oekraïne om de verwoesting door de Russische invasie te compenseren. De VS en de EU zouden daar elk 100 miljard dollar aan moeten bijdragen.

Onduidelijk is waar het resterende bedrag vandaan moet komen. Waarschijnlijk zal het voor een groot deel door Europese bondgenoten moeten worden betaald, aangezien de VS tot nu toe geen enkele intentie heeft getoond om nog meer geld te geven aan Kyiv.

Christiaan Paauwe, correspondent Midden- en Oost-Europa:

"Opvallend is dat Zelensky in eerste instantie niet van plan was om naar Davos te reizen vanwege de grote energiecrisis in zijn land. Dat was volgens de president nu belangrijker. Hij wilde alleen komen als er duidelijke afspraken gemaakt konden worden voor extra luchtafweer en steun voor de energie-infrastructuur.

Daarom was het een verrassing hier voor Oekraïners toen Trump gisteren aankondigde dat hij toch Zelensky zou ontmoeten, terwijl de Oekraïense president nog in Kyiv was. Waarom Zelensky van gedachten is veranderd, is nog niet duidelijk. Maar hij zal het moment aangrijpen om na alle spanningen rond Groenland, nu de oorlog in Oekraïne weer onder de aandacht te brengen."

Eind december, toen Trump en Zelensky elkaar voor de laatste keer ontmoetten, waren de twee optimistisch over een akkoord om een einde te maken aan de oorlog. Ze bespraken daar het twintigpuntenplan van Zelensky. Maar in hoeverre een akkoord werkelijk naderbij is gekomen, is zeer de vraag.

In de marge van het WEF heeft VS-gezant Witkoff op dinsdag "zeer positieve en constructieve" gesprekken gehad met Russische tegenhanger Dmitriev. Het gesprek duurde zo'n twee uur. "Als beide partijen dit willen oplossen, zullen we het oplossen", zei Witkoff. Over de inhoud van al dat overleg is weinig bekend.

Russische dreiging is niet zomaar voorbij

Witkoff reist vandaag samen met de schoonzoon van Trump, Kushner, door naar Moskou voor onderhandelingen met president Poetin. Ook daarin staat het einde van de oorlog in Oekraïne centraal.

Trump zei na afloop van zijn speech in Davos dat de landen "redelijk dicht bij een deal zijn", zonder die verder toe te lichten. 'De leiders van Rusland en Oekraïne zijn beide terughoudend in het sluiten van een akkoord. Ik weet dat ze niet stom zijn, maar als ze de oorlog niet beëindigen, zijn ze dat wel."

NAVO-chef Rutte benadrukte in Davos het belang van blijvende steun aan Oekraïne. Ook zei hij dat de belangrijkste kwestie voor Europeanen niet Groenland is, maar het beëindigen van de oorlog in Oekraïne. Hij waarschuwde dat de oorlog en de Russische dreiging niet zomaar voorbij zijn.

Het aantal lekkages van gevaarlijke stoffen uit goederentreinen is explosief gestegen. Waar de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in 2023 nog 26 lekkages uit goederentreinen aantrof, verdubbelde dat aantal een jaar later ruim naar 54, en sprong het in 2025 naar meer dan 400 lekkages.

Het gaat om zogeheten druppellekkages: kleine hoeveelheden vloeistof die tijdens het rijden, verplaatsen, splitsen, samenvoegen of stilstaan uit wagons lekken. De ILT noemt die stoffen een gevaar voor mens en milieu.

Volgens Arjan Grob, coördinator gevaarlijke stoffen van de inspectie, lijken die kleine hoeveelheden onschuldig, maar "wat begint met een paar druppels, kan eindigen in een kostbaar saneringsproject of langdurige milieu-impact".

Officieel mogen treinen die gevaarlijke stoffen vervoeren aan de buitenkant van de tankwagons en -containers geen resten van de stoffen bevatten die op dat moment worden vervoerd.

Hoe de sterke toename precies kan worden verklaard, weet de ILT niet. Wel laat de inspectie weten dat er sinds het zichtbaar worden van de stijging vaker wordt gecontroleerd. Daarnaast is het aantal meldingen dat de inspectie binnenkreeg van lekkende goederentreinen flink gestegen: van 57 in 2023 naar 506 in het afgelopen jaar.

Kapotte onderdelen

Volgens de ILT komt het vaak door kapotte onderdelen van een trein, waardoor de gevaarlijke stof kan ontsnappen. Lekkages kunnen ook ontstaan wanneer druppels aan de wagon blijven hangen tijdens het laden en lossen.

Stookolie was met 146 gevallen de vaakst gelekte stof. Ook ethanol, methanol en kerosine kwamen vaak vrij. Hoeveel er van de stoffen weglekt, is volgens de inspectie moeilijk te zeggen. Dat heeft mede te maken met de duur van het transport.

Vanwege de stijging is de inspectie in 2025 begonnen met het project 'Laden en Lossen', om die processen te verbeteren en daarmee lekkages te voorkomen.

De inspectie voerde gesprekken met onder meer veiligheidsdiensten, tankopslagbedrijven en de chemische industrie. Ook werd meegekeken hoe het laden en lossen van de gevaarlijke stoffen in de praktijk eraan toe ging.

De ILT verwacht dat het aantal meldingen van druppellekkages daardoor zal afnemen.

Banken worden strenger voor klanten met een aflossingsvrije hypotheek. Rabobank scherpt als eerste de regels aan. Bij de bank kunnen klanten binnenkort nog maar maximaal 30 procent van de waarde van de woning aflossingsvrij lenen, in plaats van 50 procent. Het gaat om het afsluiten van een nieuwe aflossingsvrije hypotheek of klanten die hun bestaande willen aanpassen.

Daarnaast voert Rabobank een maximaal bedrag in dat nog maar aflossingsvrij geleend kan worden. Dat stelt de bank vast op 150.000 euro. De nieuwe eisen gaan in vanaf 11 mei. Ze worden ook ingevoerd bij Obvion, de hypotheekdochter van Rabobank. De bank belooft "naar passende oplossingen te kijken" bij bijzondere situaties, zoals bij een echtscheiding, overlijden of bij het einde van de looptijd.

Volgens Rabobank sluiten met 1 procent nog maar weinig starters een aflossingsvrije hypotheek af. Wel heeft het besluit gevolgen voor bestaande klanten, bijvoorbeeld als die hun hypotheek willen oversluiten of verhogen om bijvoorbeeld hun woning te verduurzamen.

Oplossingen beperkt

Ook andere banken kijken naar hun aflossingsvrije hypotheken. Toch zijn ze nog niet zo ver als Rabobank met hun besluit. ABN Amro laat weten dat de bank "werkt aan maatregelen om de risico's met aflossingsvrije hypotheken te reduceren". "Maar we hebben nog niet concreet wat dit precies gaat betekenen", zegt een woordvoerder.

ASN kijkt eveneens of er "aanvullende maatregelen" nodig zijn om de risico's met aflossingsvrije hypotheken te verminderen. "Voor zowel de bank als klanten", benadrukt een woordvoerder. Maar net als ABN Amro, heeft ook ASN de knoop hierover nog niet doorgehakt. Meer opties dan om het aanpassen van het aflossingsvrije deel op een hypotheek lijken er niet te zijn, suggereert de woordvoerder: "Rabobank laat zien dat de richtingen voor oplossingen beperkt zijn."

ING houdt als enige bank de kaarten stevig tegen de borst over het beleid met aflossingsvrije hypotheken. "We evalueren ons beleid continu, en doen nooit uitspraken over de toekomst", zegt een woordvoerder. Wel zegt ING klanten actief te benaderen over de mogelijke gevolgen van het aflopen van een aflossingsvrije hypotheek te bespreken.

Problemen tijdens kredietcrisis

Aflossingsvrije hypotheken werden ooit populair toen de huizenprijzen rond de eeuwwisseling hard gingen stijgen. Klanten betaalden tijdens de looptijd van de hypotheek maandelijks alleen rente. De totale schuld moest pas aan het einde van de hypotheekdatum worden afgelost of bij een tussentijdse verkoop van de woning.

De aflossingsvrije hypotheek was handig voor lage maandlasten. Veel woningkopers speculeerden hierbij vooral op een waardestijging van hun huis. Maar toen tijdens de kredietcrisis in 2008 de huizenprijzen hard daalden, kwamen veel woningeigenaren in problemen. Door de gedaalde prijzen zaten veel mensen met een restschuld.

Door die problemen werden de regels voor aflossingsvrije hypotheken vijftien jaar geleden aangescherpt. Vanaf dat moment kon nog maximaal de helft van de hypotheek aflossingsvrij worden geleend. Voor de andere helft moest maandelijks worden afgelost.

Zorgen

Omdat er indertijd zo veel aflossingsvrije hypotheken werden afgesloten, is nog altijd 45 procent van de totale hypotheekschuld aflossingsvrij. Veel mensen die nog een aflossingsvrije hypotheek hebben, maken zich door de alsmaar oplopende huizenprijzen weinig zorgen.

Door de hoge overwaarde op hun woning lijken die problemen op het eerste gezicht mee te vallen, erkennen toezichthouders als De Nederlandsche Bank (DNB), de Europese Centrale Bank (ECB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Zij wijzen ook naar het relatief hoge pensioenvermogen dat veel mensen hebben. "Dat draagt bij aan de betaalbaarheid van hypotheekschuld na pensionering", zei DNB eerder deze maand.

Toch houden de toezichthouders zorgen over aflossingsvrije hypotheken. Dat komt omdat een groot deel van deze hypotheken gelijktijdig afloopt. Dat gebeurt tussen 2035 en 2038 en van 2047 tot en met 2052. Als er in die jaren een huizencrisis is, dan kunnen mensen met een aflossingsvrije hypotheek alsnog in grote problemen komen. En ook hun bank als hypotheekverstrekker, als de schuld niet kan worden afgelost.

Intensief overleg

Rabobank zegt de afgelopen jaren "intensief overleg" te hebben gehad met toezichthouders over de aflossingsvrije hypotheken van de bank. Op basis daarvan is besloten "dat het nodig is om ons beleid aan te scherpen", aldus Michiel van der Zant, directeur Particulieren bij Rabobank.

Ook ABN Amro, ING en ASN zeggen veel overleg te hebben gehad met toezichthouders over de risico's van aflossingsvrije hypotheken. Eerder besloten de banken al actief klanten te benaderen over hun situatie. Hiervoor werd ook een speciale campagne gestart: Aflossingsblij.

In Nieuw-Zeeland is grote schade ontstaan door aardverschuivingen. Er zijn tot nu toe twee doden geteld. Ook worden nog mensen vermist, onder wie kinderen.

De twee dodelijke slachtoffers werden gevonden in het puin van een huis dat bedolven werd door modder. Ook een camping in Mount Maunganui, op het Noordereiland, is zwaar getroffen.

Toerist Dion Siluch overleefde het en maakte beelden van de schade met zijn mobiel:

Volgens Nieuw-Zeelandse media zijn tentjes weggevaagd en is er weinig meer over van die camping. Vanaf een toiletgebouw zouden mensen om hulp geroepen hebben.

Een van de campinggasten zegt dat hij bij het zwembad lag op het moment van de aardverschuiving. "Ik keek achter me en zag een enorme aardverschuiving. Ik sprong uit mijn stoel en rende weg zo snel als ik kon. Ik sta nog te trillen op mijn benen", zegt hij tegen 1News.

De reddingsoperatie is niet eenvoudig. Volgens de lokale politiechef moeten reddingswerkers voorzichtig te werk gaan, omdat er een risico bestaat op nieuwe aardverschuivingen. Hoeveel vermisten er zijn, is niet precies duidelijk, maar het zijn er volgens de politie minder dan tien.

De aardverschuivingen ontstonden door extreme regenval. In twaalf uur tijd is er net zo veel regen gevallen als normaal in 2,5 maand. In meerdere gebieden op het Noordereiland geldt de noodtoestand.

Mount Maunganui is een populaire toeristische badplaats, vanwege de stranden en een uitgedoofde vulkaan die er ligt. Het is op dit moment zomervakantie voor veel Nieuw-Zeelanders.

"Stel je voor: je bent 21 jaar, in de bloei van je leven. Je studeert, woont op kamers... En dan raakt je moeder vermist. Twee maanden later wordt ze in verre staat van ontbinding gevonden in de kofferbak van de auto van je eigen vader..."

Het is het verhaal van Sanneke Langendoen, die vandaag als ervaringsdeskundige in de Tweede Kamer komt vertellen over wat kinderen overkomt na femicide. In een brief die ze alvast aan de Kamerleden schreef over haar eigen ervaring legt ze uit dat ze steun of begeleiding miste.

Een brede groep experts zal vanmiddag vertellen dat het belang van kinderen vaker ondersneeuwt na femicide. De experts stellen onder meer dat kinderen vaak niet gehoord worden en dat er te weinig oog is voor het risico op geweld bij omgangsregelingen. Ook gaat het geregeld mis bij het verdelen van bijvoorbeeld de erfenis van de vermoorde ouder.

VVD-Kamerlid Becker is initiatiefnemer van het rondetafelgesprek in de Tweede Kamer. "Het onderwerp femicide staat al op de agenda, maar in de aanpak van het kabinet is nog niet genoeg aandacht voor hoe we kinderen hierbij beter kunnen beschermen", vindt ze. "Dit is een kans om daar wat aan te doen en van deskundigen te horen wat er nodig is."

Weinig gesproken

Jeugdbeschermingsprofessionals, advocaten, onderzoekers en ervaringsdeskundigen uiten hun zorgen in brieven aan de Kamer. Uit cijfers van de Universiteit Leiden blijkt dat honderden kinderen de afgelopen tien jaar hun moeder verloren aan (ex)-partnergeweld. Kinderen kunnen op meerdere manieren slachtoffer zijn. Niet alleen zijn ze hun moeder kwijt, dat geldt ook voor hun vader als die de gevangenis ingaat. Bovendien kunnen ze getuige zijn geweest van het geweld, of zijn ze zelf slachtoffer daarvan geweest.

Hoewel er de afgelopen jaren al ingezet is op verbeteringen gaat het nog te vaak mis. Zo zegt bijvoorbeeld de Augeo Jongeren Taskforce dat er in de praktijk te weinig met kinderen gesproken wordt. De werkgroep vraagt de Kamer wettelijk vast te leggen dat kinderen regelmatig spreken met een organisatie met expertise, zoals Veilig Thuis.

Begeleiding

Meerdere organisaties betogen dat hulpverleners meer kennis moeten hebben van de risico's die kinderen lopen en van de begeleiding die ze nodig hebben.

Ook scholen kunnen een rol spelen in de begeleiding. Augeo pleit voor een uitbreiding van het systeem 'Handle with care', waarin scholen een signaal krijgen van de politie bij meldingen van huiselijk geweld. De Tweede Kamer stemde onlangs al voor een motie van D66 om dit uit te breiden.

Opvallend is dat meerdere deskundigen erop wijzen dat de bescherming van kinderen ook tekortschiet als het gaat om omgangsregelingen. Zo pleit een onderzoeker van het Landelijk Expertise Centrum Eergerelateerd Geweld voor wetgeving waarin de veiligheid hierbij wordt meegewogen. Hulporganisatie Blijf Groep zegt hierover: "Het idee dat vader-kindcontact per definitie in het belang van het kind is, is na femicide geen neutraal uitgangspunt meer, maar een potentieel risico."

Systeemtherapeut Henk Giebels zegt dat dit niet alleen gaat om femicide, maar om meer vormen van huiselijk geweld. Hij wijst erop dat onlangs de toezichthouder van de Raad van Europa oordeelde dat familierechters in Nederland niet zorgvuldig genoeg omgaan met scheidingen waarin sprake is van dwingende controle. "Deze situaties worden te vaak benaderd als conflicten tussen gelijkwaardige partijen, terwijl sprake is van structureel machtsmisbruik. Hoewel het recht op omgang voor een ouder van belang blijft, moet het recht van kinderen op veilige ouders altijd vooropstaan."

Rechtspositie

Ook in het juridische traject gaat het een en ander mis, zegt onder meer advocatenorganisatie LANGZS. Zo wordt er vaak geen specifieke vervolging ingesteld voor kindermishandeling en worden in het strafrechtelijke traject kinderen vaak niet gehoord. De familie van de vermoorde moeder heeft weinig rechten, privacybescherming zorgt er soms voor dat belangrijke informatie niet wordt gedeeld en in het erfrecht komt het voor dat de daders toch erven, ten koste van de kinderen.

De hartenkreet van ervaringsdeskundige Langendoen is: "Traumatiseer het kind niet verder met het systeem, maar bied menselijkheid, begeleiding en praktische steun."

Huishoudens hebben dit jaar gemiddeld toch iets minder te besteden dan verwacht. Het Centraal Planbureau en het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) verwachtten afgelopen Prinsjesdag nog dat we er dit jaar gemiddeld 1,3 procent op vooruit zouden gaan. Maar die verwachting is nu iets naar beneden bijgesteld, naar 0,9 procent.

Volgens het Nibud gaat een gemiddeld huishouden er nog altijd 40 euro per maand op vooruit. In de eerste instantie was de verwachting dat de lonen harder zouden stijgen.

"De voorspelling is nu dat cao-lonen met 3,7 procent omhooggaan. Daarmee wordt een koopkrachtdaling voorkomen, maar de stijging is mager", zegt directeur Mattias Gijsbertsen. "Een strenge winter en dus een hoge energierekening kunnen ervoor zorgen dat jouw koopkracht nog minder stijgt of zelfs daalt."

Gepensioneerden

Niet iedereen gaat er in de nieuwe voorspelling op achteruit. Mensen die minder verdienen dan het minimumloon gaan er waarschijnlijk wel op vooruit. Het Nibud verwacht dat deze groep, die vaak in deeltijd en met veel onzekerheid werkt, komend jaar zo'n 2 procent meer te besteden heeft. Dat komt doordat de arbeidskorting voor hen extra omhoog is gegaan.

Ook gepensioneerden hebben komend jaar volgens het Nibud meer te besteden. Vooral gepensioneerden die straks onder het nieuwe pensioenstelsel vallen, krijgen meer geld.

De politie heeft maandag een medewerkster van een zorginstelling in Wierden opgepakt. Zij zou insuline hebben toegediend bij oude en kwetsbare patiënten, zonder dat daar een medische noodzaak voor was. Hun bloedsuikerwaarden zouden daarna naar levensgevaarlijke niveaus zijn gedaald, bevestigt het Openbaar Ministerie na berichtgeving door Tubantia.

De vrouw van 29 zou bij drie bewoners insuline hebben ingespoten. Ze wordt verdacht van poging tot moord, poging tot doodslag dan wel het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel bij drie personen.

Uit stukken van zorginstelling ZorgAccent die Tubantia heeft ingezien blijkt dat "een aantal cliënten" is overleden. Het OM benadrukt dat er geen verband is vast te stellen tussen het toedienen van de insuline en het overlijden.

Personeel ingelicht

In een intern bericht staat dat het om cliënten gaat die waarschijnlijk niet lang meer te leven hadden, "waardoor sommige symptomen niet direct opvallen of verklaarbaar zijn". Volgens Tubantia is het personeel van de zorginstelling ingelicht door de directie.

De verdachte werkte er sinds 2018 als verpleegkundige. Volgens ZorgAccent kwam de zaak in maart vorig jaar aan het licht en is ze toen direct op non-actief gesteld.

Insuline

Insuline is een hormoon dat het suikergehalte in het bloed reguleert. Mensen met diabetes hebben een tekort aan de natuurlijke variant, die het lichaam zelf aanmaakt. Voor mensen zonder suikerziekte is een extra dosis insuline gevaarlijk. Voor ouderen kan het zelfs dodelijk zijn.

Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft 13,9 procent van de 75-plussers diabetes type 2. De ziekte komt vaker voor bij oudere mensen.

De Commissie Mijnbouwschade is het niet eens met het bedrag dat ze gaat uitkeren aan inwoners van het Drentse Ekehaar en Hooghalen, die schade hebben door gaswinning in het nabijgelegen gasveld Eleveld. De commissie pleit in een eigen onderzoek voor een ruimere schaderegeling.

Het voorstel gaat in tegen het huidige, door de commissie zelf opgestelde beleid voor het afhandelen van aardbevingsschade buiten de provincie Groningen. De commissie stelt nu voor om schade aan gebouwen en woningen als gevolg van gaswinning in de toekomst volledig te vergoeden, ook als die gedeeltelijk door een recente aardbeving is ontstaan, schrijft RTV Drenthe.

440.000 euro

De dorpen Ekehaar en Hooghalen werden in oktober 2023 getroffen door drie aardbevingen. Bij de commissie kwamen 67 schademeldingen binnen, van wie 29 melders nu een schadevergoeding krijgen toegekend.

Aan de 29 melders wordt gezamenlijk 80.000 euro toegekend, terwijl het in kaart brengen van alle schade door een schadebureau ruim 440.000 euro kostte. Daarvan komt twee ton uit de zak van de belastingbetaler, de rest is voor rekening van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM).

Commissie Mijnbouwschade

De Commissie Mijnbouwschade behandelt schademeldingen die zijn ontstaan door mijnbouwactiviteiten in andere gebieden dan de Groningse aardbevingsregio.

Na beoordeling van de schade brengt de commissie een bindend advies uit aan het betrokken mijnbouwbedrijf, dat verplicht is om een eventuele toegekende schadevergoeding te betalen.

In het Groningse aardbevingsgebied is het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) verantwoordelijk voor schademeldingen door gaswinning.

De commissie is kritisch over de hoge kosten voor het externe schadebureau, die volgens de commissie niet in verhouding staan tot de schadevergoeding die bewoners krijgen. Voor het herstel van alle schade in Ekehaar en Hooghalen is ruim 300.000 euro nodig.

Ook de gemeente Aa en Hunze, waar Ekehaar onder valt, en de Nationale ombudsman reageerden kritisch op de wijze van de schadeafhandeling. De kritiek leidde vorige maand tot een bezoek van demissionair minister Hermans van Klimaat aan het dorp. Hermans zei naar een oplossing te willen kijken, maar deed geen beloftes.

Regels aanpassen

Onder de huidige schaderegeling wordt het herstel van een scheur in de muur vaak slechts gedeeltelijk vergoed. Volgens de commissie is het duurder, maar rechtvaardiger om in de toekomst alle herstelwerkzaamheden te vergoeden. Het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG), dat in het Groningse aardbevingsgebied actief is, kent doorgaans ruimere schadevergoedingen toe.

Ook herhaalt de commissie een eerdere wens dat ze af wil van de regel dat een schademelding uiterlijk een jaar na een aardbeving moet worden gedaan.

Met de minister om tafel

Mocht de schadevergoeding in de toekomst ruimhartiger worden, dan wil de commissie dat de nieuwe regels ook met terugwerkende kracht voor de bewoners in Ekehaar en Hooghalen moeten gelden.

Het aanpassen van de schaderegeling kan echter niet zomaar. Minister Hermans zal daarvoor om tafel moeten met mijnbouwondernemingen, zoals de NAM.

Goedemorgen! EU-leiders komen bijeen voor een extra top over de Groenland-kwestie. En in Davos wordt gepraat over Trumps vredesraad.

Eerst het weer: het is vrij zonnig met maximaal 1 graad in het noorden. In het midden wordt het 6 graden en in het zuiden 9 graden. Vanavond trekt regen vanuit het zuiden over. In het noorden ijzelt het en wordt het glad.

Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Volgens NAVO-leider Rutte is de kwestie of Groenland bij Denemarken blijft niet ter sprake gekomen tijdens zijn gesprek met president Donald Trump. Rutte zei dat vannacht in een interview op de Amerikaanse zender Fox News.

Europese leiders reageren voorzichtig optimistisch op de raamovereenkomst voor een deal over Groenland en de intrekking van Amerikaanse importheffingen voor landen die een verkenningsmissie stuurden naar het eiland, waaronder Nederland. Wel gaat een extra EU-top in Brussel vanavond door.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Hitmachine Sienna Rose staat met twee nummers in de Viral 50 Netherlands op Spotify en heeft miljoenen luisteraars per maand. Maar er wordt sterk getwijfeld aan haar bestaan.

Fijne donderdag!

Nederland is onvoldoende voorbereid op veiligheidsrisico's door extreme regen, terwijl dergelijk weer door klimaatverandering vaker voorkomt. Daarvoor waarschuwt de Onderzoeksraad voor Veiligheid. De OVV is bezorgd, omdat de maatregelen achterblijven bij het tempo waarmee extreme regen toeneemt.

Nederland is zowel op huidige als toekomstige veiligheidsrisico's onvoldoende voorbereid, klinkt het. De OVV spreekt van onderschatting van de gevaren van extreme regen, waardoor de bestuurlijke en politieke prioriteit laag blijft. Overheden, burgers en bedrijven moeten zich meer bewust worden van de risico's, en meer doen om die te beheersen.

De OVV benadrukt dat maatregelen nu nog te vaak kleinschalig zijn. Centrale sturing door de Rijksoverheid is beperkt, er gebeurt te veel "in informeel en vrijblijvende setting" en concrete doelstellingen ontbreken. Ook wetgeving waarmee het KNMI vroegtijdig lokale weerwaarschuwingen mag geven, blijft uit.

Klimaatverandering

En dat terwijl het probleem niet nieuw is. De mogelijkheden om water af te voeren nemen al jaren af door de verstedelijking, terwijl de opwarming van het klimaat leidt tot meer weersextremen zoals heel zware buien. Volgens de OVV blijkt steeds vaker dat extreme regen de vitale infrastructuur kan verstoren en maatschappelijke ontwrichting en onveiligheid kan veroorzaken, helemaal in gebieden die daar kwetsbaar voor zijn.

"Het is nu al een probleem", zegt plaatsvervangend voorzitter Erica Bakkum van de OVV. "Het komt vaker voor, er is echt een duidelijke stijging. Het is niet allemaal te voorkomen, maar we moeten hard aan de slag als we dit willen bijbenen."

Uitgebreid analyseerde de OVV de overstroming van de spoedeisende hulp van het Slingeland Ziekenhuis in Doetinchem, op 21 juli 2024. Die afdeling moest ruim zeven uur dicht, regenwater liep de spoedeisende hulp binnen en toiletten overstroomden. Alle ruimtes moesten eerst droog worden gemaakt en worden ontsmet voordat patiënten er weer behandeld konden worden.

Hoewel de impact meeviel, ziet de OVV hierin risico's: als een ziekenhuis met eerste hulp niet bereikbaar is door een regenbui, heeft dat potentieel grote gevolgen voor patiënten bij een calamiteit. "Dit had het geval kunnen zijn vanwege de gelijktijdige Zwarte Cross en vanwege het door de regen bezwijken van een dak van een bedrijfspand in Doetinchem, waarnaast een indoor speeltuin gevestigd was", schrijft de OVV.

Ook de uitval van een stroomverdeelstation bij Nijverdal, eind 2023, heeft de OVV geanalyseerd. Bij ruim 11.000 elektriciteitsaansluitingen viel de stroom uit, ruim vijf uur lang. Nu blijkt dat de netbeheerder de risico's van extreme regen laag inschatte, en weinig wist van de klimaatrisico's op die plek.

Een ander voorbeeld dat uitgebreid is onderzocht is een zware bui die eveneens op 21 juli 2024 viel in Enschede. De laaggelegen wijken Pathmos en Stadsveld kwamen blank te staan en bij ruim tachtig huizen liep er water naar binnen. In de dagen erop werd duidelijk hoe immens de gevolgen waren: rioolwater had veel schade aangericht aan de huizen en bewoners kregen gezondheidsklachten door optrekkend vocht.

De NOS maakte afgelopen zomer met Pathmos-inwoner Floris Penders de schade op, een jaar na de overstroming van zijn huis:

Uiteindelijk moesten 57 huishoudens elders worden ondergebracht. Tijdelijk, was de bedoeling, maar in april vorig jaar stelde de gemeente vast dat er op korte termijn eigenlijk geen mogelijkheden zijn om herhaling te voorkomen. De huizen worden daarom de komende jaren niet hersteld en bewoners kunnen er niet meer wonen.

De OVV stelt vast dat Nederland 47 wijken telt die net zo kwetsbaar zijn als Pathmos. Ze hebben een combinatie van een kwetsbare locatie, kwetsbare woningen en bewoners in kwetsbare posities. Extreme regen kan ook hier grote gevolgen hebben, waarschuwt de OVV.

De kwetsbare buurten, vaak op een lager gelegen plek, stelde de OVV hier vast:

Voor de kwetsbaarste wijken moet volgens de raad een aanpak komen om de risico's van extreme regen te beperken. Voorbeelden van maatregelen die genomen kunnen worden, zijn het vergroten van de rioolcapaciteit, het aanleggen van meer opvangmogelijkheden voor water en het beschermen van de stroomvoorziening en de toegang tot ziekenhuizen.

Ook moet het kabinet zorgen dat het makkelijker wordt om vroegtijdige weerwaarschuwingen af te geven, en informatie over (grond)waterstanden en stresstesten moet breder worden gedeeld. Het kabinet wordt verder geadviseerd om nu wel met concrete eisen voor klimaatbestendige woningen en belangrijke infrastructuur te komen.

In de Amerikaanse staat Texas is een voormalig politieagent door een jury vrijgesproken voor zijn afwachtende houding tijdens de dodelijke schietpartij op een basisschool in de plaats Uvalde. Agent Adrian Gonzales kwam op 24 mei 2022 als een van de eerste agenten ter plaatse in Robb Elementary School, waar een schutter negentien jonge kinderen en twee leraren doodschoot.

Volgens de aanklagers had Gonzales onmiddellijk moeten ingrijpen toen hij bij de school arriveerde. Vanuit de school waar de schutter zich in een klaslokaal had verschanst kwamen verschillende telefoontjes binnen bij het alarmnummer 911. De politie had volgens het Openbaar Ministerie moeten weten dat er haast geboden was, maar agenten wachtten lange tijd in de gang buiten het lokaal voordat er ingegrepen werd, ook toen er steeds meer politiemensen arriveerden.

Uiteindelijk ging na 77 minuten een zwaarbewapend interventieteam het klaslokaal binnen en schoot de schutter dood. De jongeman, Salvador Ramos, zou tot zijn daad zijn gekomen na een ruzie met zijn oma bij wie hij woonde.

'Onoverzichtelijke chaos'

De advocaten van agent Gonzales betoogden dat hun cliënt zich in een chaotische en onoverzichtelijke situatie bevond toen hij bij de school arriveerde. Drie andere agenten die even later aankwamen, zouden bovendien een betere kans hebben gehad om de schutter te stoppen voor hij het lokaal betrad.

De juryleden hadden ruim zeven uur nodig om tot een unaniem oordeel te komen. Over hun overwegingen is niets bekendgemaakt.

Europese leiders reageren voorzichtig optimistisch op de raamovereenkomst voor een deal over Groenland en de intrekking van Amerikaanse importheffingen voor landen die een verkenningsmissie stuurden naar het eiland, waaronder Nederland. Wel gaat een extra EU-top in Brussel vanavond door.

Demissionair buitenlandminister Van Weel is opgelucht dat er een einde lijkt te komen aan de rel rondom Groenland. "Dit zat in de weg in de trans-Atlantische relatie", zei Van Weel in Nieuwsuur.

"Die steen is nu uit de schoen en dat betekent dat we vandaag hopelijk een succesvolle ontmoeting tussen president Zelensky en president Trump kunnen hebben. Want we kwamen eigenlijk hier naar Davos om te praten over een echte oorlog op ons continent tegen Rusland. En daar moet ook een einde aan komen."

Eerder woensdagavond noemde demissionair premier Schoof het "positief dat de weg naar de-escalatie is ingeslagen".

Samen verdedigen

De NAVO-landen zullen gezamenlijk Groenland en het Noordpoolgebied gaan verdedigen en dat is de basis voor komende gesprekken tussen Amerika en Denemarken, verduidelijkte NAVO-topman Rutte nadat president Trump melding had gemaakt van een raamwerk voor "een toekomstige overeenkomst met betrekking tot Groenland".

Dit wilde Trump kwijt over dat raamwerk na afloop van zijn gesprek met Rutte:

De Deense minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen reageerde ook opgelucht. "De dag is beter geëindigd dan hij is begonnen", zei Rasmussen in een interview met de Deense publieke omroep DR. Eerder liet hij zich ontvallen "dat het nieuws zich sneller ontwikkelt dan ik kan bijhouden."

De Duitse minister van Financiën, Lars Klingbeil, temperde de verwachtingen. "Het is goed dat Denemarken en de VS met elkaar in dialoog zijn, maar we moeten nog even afwachten en niet te snel te hoopvol worden", zei hij tegen de ZDF.

De VS en Denemarken gaan volgens NAVO-chef Rutte nu "onderhandelingen voeren die ertoe moeten leiden dat Rusland en China nooit een voet aan de grond krijgen in Groenland, economisch noch militair." Volgens Rutte is de kwestie of Groenland bij Denemarken blijft niet ter sprake gekomen tijdens zijn gesprek met president Donald Trump.

Wat we tot nu toe weten

De ingelaste EU-top over Groenland gaat gewoon door, zegt de woordvoerder van António Costa, de voorzitter van de Europese Raad. De top met de leiders van de EU-landen is vanavond in Brussel.

Trump heeft vaak gezegd dat hij Groenland wil hebben. Hij stelt dat hij het eiland nodig heeft voor de verdediging van de VS, vanwege de strategische ligging en omdat het eiland belaagd zou worden door China en Rusland.

Ook zijn er belangrijke vaarroutes rond Groenland en is het rijk aan zeldzame grondstoffen zoals uranium. Dit is volgens deskundigen een belangrijke reden waarom Trump het land wil inlijven. Groenland is een autonoom gebied van het koninkrijk Denemarken.

'Deal is afgestemd met Denemarken' Kysia Hekster, correspondent NAVO en Europese Unie:

"We weten vooral nog heel veel niet over de inhoud van dit raamwerk dat moet leiden tot een oplossing voor de kwestie-Groenland, maar voorlopig zijn de gemoederen weer even tot bedaren gebracht. Trump is mogelijk toch geschrokken van het verzet binnen zijn eigen partij, de Amerikaanse bevolking en van de negatieve reactie op de beurs.

En wat er ook in het raamwerk staat: vast staat dat Rutte dit van tevoren met de Denen heeft afgestemd. Dus hij spreekt ook namens hen. Tegelijk blijft Trump onvoorspelbaar, omdat hij een paar uur eerder nog fel van leer trok tegen de Denen en de NAVO en nu dus weer lijkt in te binden. Maar dit klinkt wel als goed nieuws voor Denemarken, Groenland en de NAVO."

In Nederland zijn vorig jaar iets minder boeken verkocht dan in 2024. Dat blijkt uit cijfers van boekenkoepel CPNB en KVB Boekwerk. 2024 was volgens CPNB met 46 miljoen (e-)boeken nog een "uitzonderlijk goed jaar", in 2025 werden er twee miljoen minder verkocht. De omzet bleef met 697 miljoen euro vrijwel gelijk, doordat boeken duurder werden.

2025 was vooral een jaar waarin streamingdiensten van luister- en e-boeken een vlucht namen. Die zagen hun omzet met ruim een derde groeien.

Dat betekent volgens CPNB en de Koninklijke Boekverkopersbond nog niet dat de streamingdiensten "kannibaliseren" op de fysieke boekhandels. Het lijkt er eerder op dat deze platforms vooral nieuwe lezers bereiken.

De boekenbranche is dan ook positief over de nieuwe doelgroepen die mogelijk worden bereikt. Wel wordt benadrukt dat streamingdiensten weinig inzage geven in hun downloadcijfers, dus dat eerst moet worden onderzocht of dat echt zo is.

Nieuwe lezers

Voor de bibliotheek is de toegenomen interesse in in e- en luisterboeken ook goed nieuws. Uit voorlopige cijfers van de nationale bibliotheek KB blijkt dat vorig jaar bijna 6 miljoen e-books en 2,9 miljoen luisterboeken werden geleend bij de online bibliotheek. Dat is 5 procent meer dan een jaar eerder.

"Dat er een verbreding van de manier van lezen komt, is onvermijdelijk", zegt Sanne Muijser, directeur van de Boekverkopersbond. Hij legt het verband met het groeiende aantal beluisteraars van podcasts. Behalve op platforms als Storytel en Bookbeat kunnen mensen sinds eind 2024 voor het luisteren van boeken ook terecht op Spotify, terwijl dat platform eerder alleen podcasts en muziek aanbood.

Mizzi van der Pluijm van uitgeverij Pluim merkt ook dat de streamingplatforms groeien, maar ziet dit niet als een bedreiging. Volgens haar kan het een toevoeging zijn op het huidige aanbod van fysieke en e-boeken, maar wel ziet ze dat platforms de schrijvers vaak ondermaats betalen.

"Ik denk altijd vanuit de auteur, die enorm veel tijd en werk heeft zitten in een boek", zegt ze. Bij de meeste uitgeverijen krijgt de schrijver rond de 10 procent van de verkoopprijs, maar bij luisterboeken verschilt dat per platform. Van der Pluijm legt uit dat auteurs bij sommige streamingdiensten betaald krijgen per afgeluisterde minuut, waardoor ze soms slechts een paar cent krijgen per boek.

Ze vindt dat de boekenbranche daartegen in opstand zou moeten komen. "Want als je wil dat de literatuur blijft bestaan, kun je de schrijvers niet zo uitknijpen."

Zorgen bij boekhandelaren

Voor uitbaters van boekenwinkels was 2025 een minder jaar. Zij verkochten ruim 5 procent minder boeken dan het jaar ervoor. "En het is niet dat het voor de boekhandel tegenwoordig een vetpot is", zegt Muijser. "We hebben te kampen met veel gestegen kosten."

Een directe verklaring is er niet voor de dalende verkoopcijfers van boekenwinkels, zegt CPNB-directeur Evelien Aendekerk. 2024 was volgens haar een heel goed jaar. Dat kwam mede door het effect van de actie die uiteindelijk mede wist te voorkomen dat er een btw-verhoging voor onder meer boeken kwam. In 2025 verschenen er volgens Aendekerk ook minder "echt grote kaskrakers" die de markt opstuwen.

Vertrouwen in de leescultuur

Toen er in 2024 wel meerdere absolute bestsellers verschenen, was dat effect goed te merken, zegt Muijser. "Dan worden er niet alleen meer boeken verkocht, maar gaan ook meer mensen naar (digitale) boekhandels." Daar doen ze volgens hem inspiratie op om ook andere boeken te kopen.

Onder Nederlandstalige boeken is volgens CPNB sprake van "een duidelijke dip". Het afgelopen jaar werden er 4 procent minder van verkocht in alle genres. Aendekerk tekent daarbij aan dat de markt voor Engelstalige boeken ook niet echt gegroeid is.

Over de gehele linie is ze positief over de boekenmarkt. En dat komt mede door de omzetgroei van de streamingplatforms en de uitleningen door de online bibliotheek. "Al met al geeft dit vertrouwen in de Nederlandse leescultuur", aldus Aendekerk.